Oransal
SözlükFinansal Kavramlar Sözlüğü
81 kavram · tarayıcıda çalışır, reklamsız
6 soruluk öz-değerlendirme · risk toleransı, zaman ufku, deneyim
12 soruluk bilgi testi · likidite, F/K, beta, psikoloji
~1 dakikalık deney · kayıptan kaçınma önyargısını yaşa
81 kavramın bağlantı ağı · interaktif
Düzey 1
Piyasanın Temelleri
Piyasa nedir, kim katılır
Borsa
Menkul kıymetlerin düzenli, denetimli ve şeffaf biçimde alınıp satıldığı organize pazar.
Tezgâh Üstü Piyasa (OTC)
İşlemlerin merkezi bir borsa yerine taraflar arasında doğrudan yapıldığı piyasa (OTC).
Hisse Senedi
Bir şirketin sermayesindeki ortaklık payını temsil eden menkul kıymet.
Tahvil ve Bono
Devlet ya da şirketlerin borçlanmak için çıkardığı sabit getirili menkul kıymetler; tahvil ile bono arasındaki temel fark vadedir.
Yatırım Fonu ve ETF
Birçok yatırımcının parasını bir havuzda toplayıp profesyonelce yöneten yatırım araçları; ETF borsada işlem görür.
MKK ve Takasbank
Menkul kıymetlerin kaydını tutan (MKK) ve işlemlerin takasını/güvenliğini sağlayan (Takasbank) kurumlar.
Getiri, para ve fırsat
Fiyat nasıl oluşur
Likidite
Bir varlığın değer kaybetmeden hızlıca nakde çevrilebilme derecesi.
Emir Defteri
Bir varlık için bekleyen tüm alış ve satış emirlerinin fiyat ve zaman önceliğine göre sıralandığı liste.
Spread (Alış-Satış Farkı)
Bir varlığın alış (bid) ve satış (ask) fiyatı arasındaki fark.
Piyasa Derinliği
Cari fiyata yakın seviyelerde bekleyen alım-satım emirlerinin miktarı; likiditenin derinliği.
İşlem Hacmi
Belirli bir sürede el değiştiren toplam pay/kontrat miktarı; ilginin ve likiditenin göstergesi.
Volatilite
Bir varlığın fiyatının ne kadar dalgalandığını gösteren oynaklık ölçüsü.
Nasıl işlem yapıl ır
Piyasa Emri
Bir varlığı o anki en iyi piyasa fiyatından hemen almak/satmak için verilen emir.
Limit Emri
Belirlenen fiyattan veya daha iyisinden işlem yapmayı sağlayan, fiyat kontrolü veren emir.
Zarar Durdur (Stop) Emri
Fiyat belirli bir seviyeye ulaşınca tetiklenen, genellikle zararı sınırlamak için kullanılan koşullu emir.
Uzun Pozisyon (Long)
Fiyatın yükseleceği beklentisiyle bir varlığı satın alarak alınan pozisyon.
Kısa Pozisyon (Short)
Fiyatın düşeceği beklentisiyle, genellikle ödünç alınan bir varlığı satarak alınan pozisyon.
Açığa Satış
Sahip olunmayan bir menkul kıymetin, fiyatının düşeceği beklentisiyle ödünç alınıp satılması ve daha sonra geri alınıp iade edilmesi işlemi.
Kaldıraç ve piyasa dili
Kaldıraç (Leverage)
Yatırımcının kendi sermayesinin katlarıyla, daha büyük pozisyon açmasını sağlayan mekanizma.
Teminat (Margin)
Kaldıraçlı/kredili işlem açabilmek için hesapta bulundurulması gereken güvence tutarı.
Boğa Piyasası (Bull Market)
Fiyatların uzun süreli yükseliş eğiliminde olduğu, iyimserliğin hakim olduğu piyasa.
Ayı Piyasası (Bear Market)
Fiyatların uzun süreli düşüş eğiliminde olduğu, karamsarlığın hakim olduğu piyasa.
Endeks
Seçilmiş bir grup varlığın topluca fiyat hareketini ölçen gösterge (ör. BIST 100).
Seans Yapısı
Borsa gününün açılış, sürekli işlem ve kapanış gibi aşamalara bölünmüş yapısı.
Takas (T+2)
Bir borsa işleminin nakit ve kıymet transferiyle kesinleşmesi; pay piyasasında genellikle işlemi izleyen ikinci iş günü (T+2).
Devre Kesici
Ani ve sert fiyat hareketlerinde işlemleri geçici olarak durdurup piyasayı sakinleştiren güvenlik mekanizması.
Şirket olayları ve temettü
Halka Arz (IPO)
Bir şirketin paylarını ilk kez halka açarak borsada işlem görmeye başlaması (IPO).
Nominal Değer (İtibari Değer)
Bir pay senedinin üzerinde yazılı, sermayeyi temsil eden itibari değer (piyasa fiyatından farklıdır).
Piyasa Değeri (Market Cap)
Bir şirketin güncel pay fiyatı ile dolaşımdaki toplam pay sayısının çarpımı (market cap).
Temettü
Bir şirketin net kârından ortaklarına dağıttığı kâr payı.
Bedelli Sermaye Artırımı
Şirketin ortaklardan nakit karşılığı yeni pay çıkararak sermaye topladığı artırım; TERP ile teorik fiyat oluşur.
Rüçhan Hakkı
Bedelli sermaye artırımında mevcut ortaklara tanınan, yeni payları öncelikli alma ve süresi içinde aracı kurum üzerinden kullanma hakkı.
Bedelsiz Sermaye Artırımı
Şirketin iç kaynaklarını sermayeye ekleyerek ortaklara bedelsiz pay dağıtması; ortak para ödemez.
Piyasanın nasıl işlediğini öğrendin → Düzey 2: Analiz ve Değerleme
Düzey 2
Analiz ve Değerleme
İki ana yaklaşım
Teknik analiz kavramları
Trend
Fiyatın belirli bir süre boyunca izlediği genel yön: yükselen, düşen ya da yatay.
Destek ve Direnç
Fiyatın düşerken tutunma eğiliminde olduğu seviye (destek) ve yükselirken zorlandığı seviye (direnç).
Hareketli Ortalama
Fiyatın belirli bir dönemdeki ortalamasını sürekli güncelleyerek gürültüyü yumuşatan ve trendi görünür kılan gösterge.
Momentum
Fiyat hareketinin hızı ve gücü; bir eğilimin ne kadar kuvvetli olduğunun ölçüsü.
Aşırı Alım / Aşırı Satım
Fiyatın kısa sürede çok yükselip 'aşırı alınmış', ya da çok düşüp 'aşırı satılmış' kabul edildiği durumlar.
Finansal tablolar
Bilanço
Bir şirketin belirli bir andaki varlıklarını, borçlarını ve öz kaynaklarını gösteren finansal tablo.
Defter Değeri
Şirketin muhasebe kayıtlarına göre özkaynak değeri; varlıklardan borçlar çıkarıldığında kalan tutar.
Gelir Tablosu
Bir şirketin belirli bir dönemdeki gelirlerini, giderlerini ve kârını gösteren finansal tablo.
Kaldıraç Oranı
Şirketin varlıklarının ne kadarının borçla finanse edildiğini gösteren bilanço oranı.
Nakit Akış Tablosu
Bir şirkete gerçekte ne kadar nakit girip çıktığını gösteren tablo; kârdan farklı olarak fiili para akışını izler.
Değerleme çarpanları
F/K Oranı (Fiyat/Kazanç)
Bir hissenin fiyatının hisse başına kâra oranı; bir değerleme çarpanı.
PD/DD Oranı (Piyasa/Defter)
Bir şirketin piyasa değerinin defter (öz kaynak) değerine oranı; PD/DD'nin kaç olması gerektiği ve nasıl yorumlandığı sektöre göre değişir.
FD/FAVÖK Oranı
Firma Değeri / FAVÖK: şirketin borç yapısından ve vergiden arındırılmış operasyonel değerleme çarpanı.
Öz Kaynak Kârlılığı (ROE)
ROE (Net Kâr / Öz Kaynaklar): şirketin ortakların koyduğu sermayeyle ne kadar verimli kâr ürettiğinin ölçüsü.
Temettü Verimi
Yıllık temettünün hisse fiyatına oranı; bir hissenin fiyatına göre ne kadar nakit temettü getirdiğini gösterir.
Türev Ürünler
Türev Ürün
Değeri başka bir varlıktan (dayanak) türeyen finansal sözleşme; futures, opsiyon, forward, swap gibi.
Vadeli İşlem (Futures)
Futures (vadeli işlem), bir varlığı gelecekte belirli bir tarihte ve sabit bir fiyattan alıp satmayı taahhüt eden, borsada standartlaşmış türev sözleşmedir.
Forward Sözleşmesi
Vadeli işleme benzeyen ama borsada değil, taraflar arasında özel olarak yapılan (tezgah üstü) ileri tarihli alım-satım sözleşmesi.
Opsiyon
Sahibine, bir varlığı belirli fiyattan alma (call) ya da satma (put) HAKKI veren ama yükümlülük getirmeyen türev sözleşme.
Swap
İki tarafın belirli bir süre boyunca nakit akışlarını (ör. faiz ya da döviz ödemelerini) karşılıklı olarak takas ettiği türev sözleşme.
Analizi ve değerlemeyi kavradın → Düzey 3: Risk ve Psikoloji
Düzey 3
Risk ve Psikoloji
Getiri, para ve fırsat
Risk türleri ve portföy
Çeşitlendirme
Riski farklı varlıklara yayarak portföyün toplam riskini azaltma yöntemi.
Sistematik Risk
Tüm piyasayı etkileyen, çeşitlendirmeyle yok edilemeyen risk (piyasa riski).
Sistematik Olmayan Risk
Belirli bir şirkete ya da sektöre özgü, çeşitlendirmeyle azaltılabilen risk.
Korelasyon
İki varlığın fiyat hareketlerinin birbirine ne kadar ve hangi yönde bağlı olduğunu gösteren ölçü.
Beta
Bir varlığın fiyatının, piyasa geneline (endekse) kıyasla ne kadar duyarlı hareket ettiğini ölçen katsayı.
Likidite Riski
Bir varlığı istenen zamanda, makul bir fiyata nakde çevirememe riski.
Yatırımcı psikolojisi
FOMO (Fırsatı Kaçırma Korkusu)
Fırsatı kaçırma korkusuyla (fear of missing out) aceleci, plansız ve yüksek riskli işlemlere yönelme eğilimi.
Sürü Psikolojisi
Kendi bağımsız analizini yapmak yerine kalabalığın hareketini körü körüne takip etme eğilimi (herding).
Kayıptan Kaçınma
Kaybın acısını, aynı büyüklükteki kazancın sevincinden daha güçlü hissetme eğilimi ve bunun yol açtığı yanlış kararlar.
Çıpalama (Anchoring)
İlk görülen bir sayıya (örneğin alış fiyatına) aşırı bağlanıp sonraki kararları ona göre çarpıtma eğilimi.
Yatırım Disiplini
Duygusal dürtüler yerine önceden belirlenmiş bir plana bağlı kalarak karar verme pratiği.
Riski ve yatırımcı psikolojisini kavradın → Düzey 4: İleri Kavramlar ve Piyasa Teorileri
Düzey 4
İleri Kavramlar ve Piyasa Teorileri
Bu bölümdeki kavramlar ileri düzeydir ve yoruma açıktır. Farklı ekoller ve eleştiriler her kavramda ayrıca belirtilmiştir; bu çerçeveler kesin bilim değil, birer yorum aracıdır.
Piyasa Teorileri ve Fiyat Okuma
Dow Teorisi
Teknik analizin temelini oluşturan, piyasa trendlerinin altı ilkeyle okunmasına dayanan klasik çerçeve.
Wyckoff Metodu
Büyük kurumsal oyuncuların (Composite Man) arz-talep davranışını fiyat ve hacimle okumaya çalışan analiz yöntemi.
Elliott Dalga Teorisi
Piyasaların kalabalık psikolojisiyle tekrar eden 5 itici + 3 düzeltici dalga halinde hareket ettiğini öne süren, tartışmalı bir teknik analiz teorisi.
Auction Market Theory
Piyasayı, fiyatın adil değeri bulmak için alıcı-satıcı arasında sürekli işleyen bir açık artırma süreci olarak gören çerçeve.
Emir Akışı ve Delta
Alıcı ve satıcıların gerçek zamanlı saldırganlığını (agresif alım-satım baskısını) inceleyen ileri analiz yaklaşımı; Delta bu baskının ölçüsüdür.
İleri Risk ve Performans Ölçütleri
Sharpe Oranı
Bir yatırımın aldığı risk başına ne kadar (risksiz getirinin üzerinde) getiri ürettiğini ölçen oran.
Sortino Oranı
Sharpe oranının, sadece aşağı yönlü (zarar) dalgalanmayı risk sayan geliştirilmiş versiyonu.
Riske Maruz Değer (VaR)
Belirli bir olasılıkla, belirli bir sürede en fazla ne kadar kayıp olabileceğini tahmin eden risk ölçütü (Value at Risk).
Maksimum Düşüş
Bir yatırımın bir zirveden bir dibe kadar yaşadığı en büyük yüzdesel değer kaybı.