Sistematik Risk
Tüm piyasayı etkileyen, çeşitlendirmeyle yok edilemeyen risk (piyasa riski).
Sistematik risk (piyasa riski), tüm piyasayı ya da ekonominin genelini etkileyen ve tek tek varlık seçimiyle kaçılamayan risktir. Enflasyon, faiz oranı değişiklikleri, ekonomik durgunluk, jeopolitik krizler gibi geniş etkili olaylar bu kategoriye girer. Bu tür bir olay olduğunda, iyi ya da kötü şirket ayrımı yapmadan piyasadaki hemen her varlık aynı yönde etkilenir.
En kritik özelliği şudur: sistematik risk çeşitlendirmeyle yok edilemez. Portföyüne ne kadar farklı şirket, sektör eklersen ekle, tüm piyasayı birden vuran bir krizde hepsi birlikte düşer. Bu yüzden sistematik risk, yatırımın “kaçınılmaz” risk tabanıdır; ancak varlık sınıfları arası dağılım, korunma (hedge) araçları ya da nakit pozisyonuyla bir ölçüde yönetilebilir, ama tamamen ortadan kaldırılamaz.
Örnek
Portföyünü teknoloji, banka, gıda, enerji, sağlık gibi on farklı sektörden şirkete yaydın; tek bir şirketin kötü haberine karşı iyi korunuyorsun. Ama merkez bankası faizleri sert biçimde artırdığında ya da küresel bir kriz patladığında, bu on sektörün hepsi birden düşer — çünkü olay tüm piyasayı etkiliyor. İşte çeşitlendirmenin çaresiz kaldığı bu risk, sistematik risktir. Ne kadar dağıtırsan dağıt, bu tabandan kaçamazsın.
İlgili Kavramlar
- Beta Bir varlığın fiyatının, piyasa geneline (endekse) kıyasla ne kadar duyarlı hareket ettiğini ölçen katsayı.
- Çeşitlendirme Riski farklı varlıklara yayarak portföyün toplam riskini azaltma yöntemi.
- Endeks Seçilmiş bir grup varlığın topluca fiyat hareketini ölçen gösterge (ör. BIST 100).
- Korelasyon İki varlığın fiyat hareketlerinin birbirine ne kadar ve hangi yönde bağlı olduğunu gösteren ölçü.
- Riske Maruz Değer (VaR) Belirli bir olasılıkla, belirli bir sürede en fazla ne kadar kayıp olabileceğini tahmin eden risk ölçütü (Value at Risk).
- Sistematik Olmayan Risk Belirli bir şirkete ya da sektöre özgü, çeşitlendirmeyle azaltılabilen risk.