Çeşitlendirme

Çeşitlendirme (diversification), yatırımı tek bir varlığa değil, farklı varlıklara, sektörlere veya bölgelere yayarak portföyün toplam riskini azaltma yöntemidir. Halk arasında “yumurtaları aynı sepete koymamak” diye özetlenir: bir varlık kötü giderse diğerleri kaybı dengeleyebilir.

Yöntemin etkisi, fiyatları aynı anda aynı yönde hareket etmeyen, yani düşük korelasyonlu varlıklar bir araya getirildiğinde artar. Portföye eklenen her yeni varlık toplam riski biraz daha azaltır, ancak bu azaltıcı etki giderek zayıflar; belli bir noktadan sonra yeni varlık eklemenin kayda değer bir faydası kalmaz.

Çeşitlendirmenin en önemli sınırı, neyi azaltıp neyi azaltamadığıdır. Çeşitlendirme yalnızca sistematik olmayan riski, yani tek bir şirkete veya sektöre özgü riski azaltabilir, hatta neredeyse tümüyle ortadan kaldırabilir. Ancak sistematik riski, yani tüm piyasayı etkileyen makroekonomik/piyasa riskini azaltamaz. Ne kadar çeşitlendirirsen çeşitlendir, genel bir piyasa çöküşünde portföyün yine de etkilenir.

Bir bedeli de vardır: çeşitlendirme riski azaltırken, tek bir varlığın çok yükselmesinden gelebilecek büyük kazancı da sınırlar. Böylece koruma ile potansiyel getiri arasında bir denge kurar.

Örnek

Tüm paranı tek bir teknoloji şirketine yatırdığını düşün. O şirket kötü bir bilanço açıklarsa portföyün bir günde %30 düşebilir. Aynı parayı teknoloji, banka, gıda, enerji ve sağlık gibi farklı sektörlerden on şirkete yaysaydın, tek bir şirketin %30 düşüşü portföyüne çok daha az yansırdı; diğerleri kaybı dengeleyebilirdi. Ama 2008 küresel krizi gibi tüm piyasanın birlikte düştüğü bir durumda on şirketin de düşer — işte çeşitlendirmenin azaltamadığı sistematik risk tam olarak budur.