Beta
Bir varlığın fiyatının, piyasa geneline (endekse) kıyasla ne kadar duyarlı hareket ettiğini ölçen katsayı.
Beta, bir varlığın fiyatının, piyasa geneline (genellikle bir endekse) kıyasla ne kadar duyarlı hareket ettiğini ölçen katsayıdır. Piyasanın betası 1 kabul edilir. Betası 1 olan bir hisse, piyasayla aynı oranda hareket eder; betası 1’den büyük (örneğin 1,5) olan hisse piyasadan daha sert oynar — piyasa %10 çıkarsa o kabaca %15 çıkma, %10 düşerse kabaca %15 düşme eğilimindedir; betası 1’den küçük (örneğin 0,5) olan hisse ise piyasadan daha yumuşak hareket eder.
Beta, sistematik (piyasa) riske duyarlılığın ölçüsüdür: yüksek betalı varlıklar piyasa hareketlerini büyüterek yaşar, düşük betalılar sönümleyerek. Bu yüzden beta, bir varlığın portföye ne kadar “piyasa oynaklığı” kattığını değerlendirmede kullanılır. Ancak beta geçmiş veriye dayanır ve zamanla değişebilir; geleceği garanti etmez, geçmiş duyarlılığı özetler.
Örnek
İki hisse düşün. A’nın betası 1,5, B’nin betası 0,6. Piyasa (endeks) bir gün %10 yükseldiğinde, A kabaca %15, B ise kabaca %6 yükselme eğilimindedir. Ama piyasa %10 düştüğünde de A yaklaşık %15 düşerken B sadece %6 düşer. Yani A “agresif” (piyasayı büyüten), B “savunmacı” (piyasayı yumuşatan) bir hissedir. Yükseliş beklediğin dönemde yüksek beta cazip, ama düşüşte de o kadar sert vurur; beta, bu iki yönlü duyarlılığı tek bir sayıyla anlatır.
İlgili Kavramlar
- Çeşitlendirme Riski farklı varlıklara yayarak portföyün toplam riskini azaltma yöntemi.
- Endeks Seçilmiş bir grup varlığın topluca fiyat hareketini ölçen gösterge (ör. BIST 100).
- Korelasyon İki varlığın fiyat hareketlerinin birbirine ne kadar ve hangi yönde bağlı olduğunu gösteren ölçü.
- Sistematik Olmayan Risk Belirli bir şirkete ya da sektöre özgü, çeşitlendirmeyle azaltılabilen risk.
- Sistematik Risk Tüm piyasayı etkileyen, çeşitlendirmeyle yok edilemeyen risk (piyasa riski).