Kaldıraç (Leverage)

Kaldıraç (leverage), bir yatırımcının kendi sermayesinin üzerinde, ödünç alınan fonla daha büyük bir pozisyon açmasını sağlayan mekanizmadır. Kaldıraç oranı, yatırdığın teminatın kaç katı büyüklüğünde işlem yapabileceğini gösterir; örneğin 1:10 kaldıraçla 10.000 TL teminatla 100.000 TL’lik bir pozisyon açılabilir.

Kaldıracın en çok yanlış anlaşılan yanı, iki yönlü çalışmasıdır. Kaldıraç kazancı büyüttüğü gibi zararı da tam olarak aynı oranda büyütür. 1:10 kaldıraçta fiyat lehine %5 hareket ederse kazancın 10 katına çıkar; ama aleyhine %5 hareket ederse zararın da 10 katına çıkar. Yani kaldıraç bir kazanç aracı değil, hem kârı hem zararı büyüten bir büyüteçtir.

Bu büyütme etkisi ciddi bir likidasyon riski doğurur. Zarar teminatını eritmeye başladığında, belirli bir seviyeye inince aracı kurum ek teminat çağrısı yapar; teminat tamamlanmazsa pozisyon otomatik olarak kapatılır ve teminatının büyük kısmını, bazen tamamını kaybedebilirsin. Yüksek kaldıraç, küçük bir ters harekette bile seni bu noktaya çok hızlı getirir; kaldıracı yapısal olarak yüksek riskli kılan da budur.

Örnek

Elinde 10.000 TL teminat var ve 1:10 kaldıraçla 100.000 TL’lik bir pozisyon açıyorsun. Fiyat lehine %5 hareket ederse, 100.000 TL’nin %5’i = 5.000 TL kazanırsın — bu, teminatının %50’sidir. Ama fiyat aleyhine %5 hareket ederse aynı şekilde 5.000 TL kaybedersin; teminatının yarısı erir. Fiyat %10 aleyhine giderse 10.000 TL kaybedersin ve teminatının tamamı biter. Gördüğün gibi kaldıraç, %5’lik küçük bir hareketi senin için %50’lik bir sonuca çevirir — iki yöne de.