Opsiyon Greek'leri

Opsiyon “Greek”leri (Yunan harfleri), bir opsiyonun fiyatının farklı etkenlere ne kadar duyarlı olduğunu ölçen katsayılardır. Bir opsiyonun değeri tek bir şeye değil; dayanak varlığın fiyatına, vadeye kalan süreye, volatiliteye ve faize aynı anda bağlıdır. Greek’ler bu etkenlerin her birini ayrı ayrı izole edip “bu faktör 1 birim değişirse, opsiyonun fiyatı ne kadar değişir?” sorusunu yanıtlar. Adları çoğunlukla Yunan harflerinden gelir ve Black-Scholes gibi opsiyon fiyatlama modellerinden türetilir. Bir opsiyon pozisyonunun “gösterge paneli” gibidirler.

Beş temel Greek şunlardır. Delta: dayanak varlığın fiyatı 1 birim değişince opsiyon fiyatının ne kadar değişeceğini gösterir. Alım opsiyonları (call) için delta pozitiftir (0 ile 1 arası), satım opsiyonları (put) için negatiftir (0 ile -1 arası). Delta ayrıca opsiyonun kârda kapanma olasılığının kabaca bir göstergesi olarak da yorumlanır. Gamma: delta’nın kendisinin ne kadar hızlı değiştiğini ölçer; yani fiyat hareketinin ivmesidir. Gamma özellikle vadeye yakın ve başabaş (at-the-money) opsiyonlarda yükselir, bu da delta’nın hızla değişmesi demektir. Theta: zaman aşınmasını ölçer; her geçen gün, opsiyonun sadece zaman geçtiği için ne kadar değer kaybettiğini gösterir. Alınan opsiyonlar için theta genellikle negatiftir (zaman alıcının aleyhine işler); opsiyon satan taraf için ise theta lehte çalışır. Theta vadeye yaklaştıkça hızlanır. Vega: opsiyonun, örtülü volatilitedeki %1’lik değişime duyarlılığını ölçer. Volatilite beklentisi arttığında opsiyon fiyatları yükselir; vega bu etkiyi ölçer ve hem call hem put için pozitiftir. Rho: faiz oranlarındaki değişime duyarlılıktır; call’lar için genelde pozitif, put’lar için negatiftir. Rho çoğu kısa vadeli opsiyonda en az önemsenen Greek’tir, ama uzun vadeli opsiyonlarda önem kazanır.

Örnek

Bir call opsiyonun var ve dayanak hisse 1 TL yükseldi. Opsiyonun delta’sı 0,40 ise, opsiyonun fiyatı teorik olarak yaklaşık 0,40 TL artar. Ama iş bununla bitmez: aynı anda bir gün geçtiyse, theta (diyelim -0,05) yüzünden opsiyon 0,05 TL değer kaybeder; ve o gün piyasada volatilite beklentisi düştüyse, vega yüzünden ek bir kayıp olabilir. Yani hisse senin istediğin yönde hareket etse bile, zaman aşınması (theta) ve volatilite düşüşü (vega) birleşince opsiyonun net değeri düşebilir. Bu, opsiyon alan birçok kişinin yaşadığı şaşırtıcı durumdur: “yön tahminim doğruydu ama yine de para kaybettim.” Greek’ler, işte bu “neden” sorusunun cevabıdır — fiyatı aynı anda kaç farklı gücün çektiğini gösterirler.

Farklı Görüşler ve Eleştiriler

Greek’ler opsiyon işlemlerinde vazgeçilmez araçlar olsa da, sınırları ve yanlış anlaşılmaları vardır. Birincisi, Greek’ler bir fiyatlama modelinden (genellikle Black-Scholes) türetilir ve o modelin varsayımlarını (örneğin sabit volatilite, normal dağılım) miras alır; gerçek piyasa bu varsayımlardan saptığında Greek’lerin öngörüleri de sapar. Nitekim delta’sı 0,50 olan bir opsiyon, dayanak 1 TL yükseldiğinde teoride 0,50 artmalıyken, aynı anda volatilite düşerse daha az artabilir. Yani Greek’ler kesin tahmin değil, teorik yaklaşımdır.

İkincisi, Greek’ler statik değil dinamiktir: kendileri de sürekli değişir (örneğin gamma, delta’nın ne kadar hızlı değişeceğini gösterir; vadeye yakın “gamma patlaması” delta’yı çok oynak yapar). Tek bir andaki Greek değerine bakıp geleceği sabit sanmak yanıltıcıdır. Üçüncüsü, Greek’ler tek başına değil birlikte hareket eder ve bazen birbirine ters yönde çalışır (delta lehine, theta aleyhine); bu yüzden tek bir Greek’e odaklanmak eksik bir resim verir. Genel sonuç: Greek’ler güçlü bir risk yönetim panelidir ama bir “kesin öngörü aracı” değildir; modelin varsayımlarının bilincinde, birlikte ve dinamik olarak okunmaları gerekir.