Opsiyon

Opsiyon, sahibine bir varlığı gelecekte belirli bir fiyattan (kullanım fiyatı) alma ya da satma HAKKI veren, ama bunu yapma ZORUNLULUĞU getirmeyen türev sözleşmedir. İşte opsiyonu futures’tan ayıran temel nokta budur: futures bir yükümlülüktür (iki taraf da yapmak zorundadır), opsiyon ise bir haktır (sahibi isterse kullanır, işine gelmezse kullanmaz). Bu hakkı elde etmek için, opsiyonu alan taraf başta bir bedel (prim) öder.

İki temel opsiyon türü vardır. Alım opsiyonu (call), sahibine varlığı belirli fiyattan ALMA hakkı verir; varlığın fiyatı yükselirse değer kazanır. Satım opsiyonu (put) ise sahibine varlığı belirli fiyattan SATMA hakkı verir; varlığın fiyatı düşerse değer kazanır. Opsiyon alan taraf için risk sınırlıdır: en fazla ödediği primi kaybeder (hakkını kullanmaz). Ama opsiyonu satan (yazan) taraf için durum farklıdır: primi peşin alır ama karşılığında, alıcı hakkını kullanırsa yükümlülüğü yerine getirmek zorundadır ve zararı çok büyük olabilir. Opsiyonun değeri; dayanak varlığın fiyatına, kullanım fiyatına, vadeye kalan süreye ve özellikle volatiliteye (oynaklığa) bağlıdır. Türkiye’de opsiyonlar VİOP’ta işlem görür.

Örnek

Bir hissenin bugün 100 TL olduğunu ve senin yükseleceğini düşündüğünü varsay. Bir alım opsiyonu (call) alıyorsun: bu sana, üç ay içinde hisseyi 100 TL’den alma HAKKI veriyor ve bu hak için 5 TL prim ödüyorsun. İki senaryo: (1) Hisse 130 TL’ye çıkarsa, hakkını kullanıp 100’den alır, 130’dan satarsın — primi düştükten sonra kâr edersin. (2) Hisse 90 TL’ye düşerse, 100’den almak mantıksız olur; hakkını kullanmazsın ve sadece ödediğin 5 TL primi kaybedersin. Kaybın en fazla 5 TL (prim) ile sınırlı, ama kazanç potansiyelin açık. İşte opsiyonun cazibesi ve mantığı budur: sınırlı riskle, bir fiyat hareketi üzerine hak satın almak.