Çıpalama (Anchoring)

Çıpalama (anchoring), bir kişinin karar verirken ilk gördüğü ya da aklına takılan bir sayıya (bir “çıpaya”) aşırı bağlanıp, sonraki değerlendirmelerini bu sayıya göre çarpıtmasıdır. Yatırımda en yaygın çıpa, kişinin kendi alış fiyatıdır: yatırımcı bir varlığı değerlendirirken, onun gerçek değerinden çok “ben bunu kaça almıştım” sorusuna takılır.

Bunun tehlikesi, alış fiyatının aslında piyasa için hiçbir anlam taşımamasıdır; piyasa senin ne kadar ödediğini bilmez ve umursamaz. Ama çıpalanan yatırımcı, “100’e aldım, 100’ün altına satmam” diyerek, şirketin durumu kötüleşse bile mantıksızca bekler; ya da “hep 100’dü, o yüzden 100 ucuz” diye eski bir fiyata takılıp güncel gerçekliği göz ardı eder. Çıpalama, kararların ileriye dönük gerçeklere değil, geçmişteki keyfi bir sayıya dayanmasına yol açar. Panzehiri, “bugün, bu bilgilerle, bu varlığı almaya değer mi?” diye sormak; alış fiyatını değil, güncel değeri esas almaktır.

Örnek

Bir hisseyi 100 TL’den aldın. Sonra şirket kötü haberler açıkladı ve gerçek değeri artık çok daha düşük. Ama sen “ben 100’e aldım, zararına satmam, 100’e gelsin de öyle çıkarım” diyorsun. Oysa piyasa senin 100’e aldığını bilmez; hisse belki bir daha 100’ü görmeyecek. Alış fiyatına çıpalandığın için, güncel gerçekliğe göre değil, geçmişteki keyfi bir sayıya göre karar veriyorsun ve zararda bekledikçe daha çok kaybediyorsun. Doğru soru “kaça aldım” değil, “bugünkü bilgilerle bu hisseyi tutmaya değer mi”dir.