Dow Teorisi

Dow Teorisi, teknik analizin temelini oluşturan, piyasa hareketlerinin nasıl okunabileceğine dair ilk sistematik çerçevedir. 19. yüzyıl sonunda, Wall Street Journal’ın kurucusu ve Dow Jones endekslerinin yaratıcısı Charles Dow’un gazete yazılarında ortaya koyduğu fikirlerden doğmuş; ölümünden sonra William Hamilton, Robert Rhea ve S.A. Nelson gibi isimlerce derlenip “teori” haline getirilmiştir. Bugün kullandığımız trend, destek/direnç gibi birçok teknik analiz kavramının kökeni bu teoriye dayanır.

Teori altı temel ilkeye dayanır. Birincisi, piyasa her şeyi fiyatlar: ekonomik, politik, psikolojik tüm bilgiler fiyata çoktan yansımıştır (bu fikir, onlarca yıl sonra Eugene Fama’nın etkin piyasa hipotezinde yankı bulur). İkincisi, piyasada üç tür trend vardır: ana (birincil, aylar-yıllar süren), ikincil (ana trende karşı haftalar-aylar süren düzeltmeler) ve küçük (günlük gürültü). Üçüncüsü, ana trendin üç aşaması vardır: biriktirme (bilgili paranın sessizce topladığı), halk katılımı (kitlenin fark edip katıldığı) ve aşırılık/dağıtım (herkesin coştuğu, bilgili paranın sattığı). Dördüncüsü, endeksler birbirini teyit etmelidir: Dow, sanayi ve ulaşım endekslerinin aynı yönü göstermesi gerektiğini savundu. Beşincisi, hacim trendi teyit etmelidir. Altıncısı, bir trend, kesin bir dönüş sinyali gelene kadar geçerli sayılır (“aksi kanıtlanana kadar” devam eder).

Örnek

Bir borsa endeksi aylardır yükseliyor, yani ana trend yukarı. Arada birkaç haftalık düşüşler oluyor (ikincil trendler, düzeltmeler), ama her seferinde toparlanıp yeni bir zirveye çıkıyor. Dow Teorisi’ne göre bu düşüşler ana trendi bozmaz; ana trend ancak kesin bir dönüş sinyali (örneğin bir önceki önemli dip seviyesinin belirgin biçimde kırılması) gelene kadar “yukarı” kabul edilir. Bir teknik analist bu çerçeveyle “trend hâlâ yukarı mı, yoksa döndü mü?” sorusuna sistematik bir yanıt arar.

Farklı Görüşler ve Eleştiriler

Dow Teorisi teknik analizin temeli olsa da tartışmasız değildir ve ciddi eleştirileri vardır. En yaygın eleştiri gecikmeli sinyaldir: teori bir trendi ancak “teyit” edildikten sonra kabul ettiği için, sinyaller çoğu zaman hareketin önemli bir kısmı gerçekleştikten sonra gelir; yani trende geç girip geç çıkarsın. İkinci eleştiri özneliktir: “kesin dönüş sinyali” ya da “trendin teyidi” gibi kavramlar net kurallara bağlanmamıştır, farklı analistler aynı grafiği farklı yorumlayabilir. Üçüncüsü eskimişliktir: teori 20. yüzyıl başında, sanayi ve demiryolu endekslerine göre geliştirildi; bugünün küresel, teknoloji-ağırlıklı piyasalarına “endekslerin birbirini teyidi” gibi ilkelerin ne kadar uyduğu tartışmalıdır. Dördüncüsü, teori yalnızca fiyat ve hacme bakar; şirket kârı, finansal oranlar gibi temel faktörleri dışlar — temel analiz savunucuları bunu eksiklik sayar.

Daha geniş bir eleştiri tüm teknik analiz için geçerlidir: akademik çevrelerin bir kısmı, teknik analizin fiyat hakkında doğrulanmamış, hatta kimi zaman birbiriyle çelişen varsayımlar yaptığını savunur. Bu yüzden Dow Teorisi bir “kesin bilim” değil, bir yorum çerçevesidir ve tek başına değil, diğer araçlarla ve dikkatle kullanılması önerilir.